jueves, 22 de octubre de 2009

CUIDAR DE LA GENERACION DEL RURAL



13/10/2009 - V. Rodríguez Tembrás (A Montaña)
Uno de los problemas más acentuados del medio rural es, sin duda, la pirámide invertida de población. Esto también ocurre en A Fonsagrada, donde el crecimiento natural es negativo. Concepción López y Montse López pensaron en alto número de personas mayores que habita en este pueblo, donde cuatro de cada diez habitantes tienen más de 65 años. El dato es significativo ya que no disponen de una residencia de la tercera edad y, según el censo del año 2008, son 1.776 las personas que superan el umbral de la jubilación.
Estas empresarias fonsagradinas abrirán antes de acabar el año un piso comunitario para el cuidado, alojamiento y mantenimiento de doce ancianos del pueblo. Ahora están ultimando los últimos detalles en el piso alquilado que va a ser su vivienda comunitaria ‘As Rodas'.
FormaciónConcepción, de 49 años, comenzó su formación académica con la diplomatura en magisterio. ella misma incide en que es «maestra sin oposiciones», lo que no la incapacitó para impartir un buen número de cursos en su larga trayectoria en la enseñanza.
De estos cursillos surgió la pasión por el cuidado de los mayores. Antes de impartir cursos de cuatro a seis meses, a los que dedicó la mayor parte de su vida laboral, también trabajó como monitora para el Instituto de Desarrollo Comunitario de Santiago, pero se centró en los talleres de autoempleo.
En el año 2004 inició el contrato en una empresa cooperativa cómo auxiliar a domicilio. La labor más importante que hacía era la de compañía, ya que recuerda como había «gente que se resistía a que fuera a su casa y después no quería que viniese el domingo, porque estaban encantados conmigo», recuerda. Su socia añade que los «mayores del rural se sienten muy aislados y quieren hablar contigo».
Este mismo mes, Concepción dejó este trabajo para meterse de lleno en el nuevo negocio y, aun así, continúa ofreciendo cursos de ayuda a domicilio, a través de la Consellería de Medio Rural.
Gente MayorMontse, auxiliar de enfermería de 32 años, tiene una historia semejante. Hasta hace un mes trabajaba en una residencia de ancianos en Lugo, donde llevaba tres años contratada. «Tenía ganas de volver a mi tierra y, además, la gente mayor es muy agradecida. Me siento bien ayudando a los ancianos», relata la empresaria. «La idea estuvo tiempo rondándome en cabeza, sólo me faltaba alguien que pensara como yo», señala Concepción. Todo comenzó hace más de un año. En estos meses hubo mil y un papeles que cumplimentar, ya que la inversión necesaria, de más de 100.000 euros, requería una ayuda institucional.
La Asociación Galega de Desarrollo Rural (Agader) acercó más de 30.000 euros y el imponerte restante salió de un préstamelo bancario, que firmaron una vez conocieron la concesión de la subvención.
Una vez con los papeles en regla, alquilaron una casa en la entrada del casco urbano de la Fonsagrada, pero «no reunía las condiciones y había mucho que hacer, como ponerle un ascensor», apunta Concepción. En los últimos meses, las obras fueron continuas y en una semana estará todo listo para estrenar el piso comunitario. Las empresarias barajaban la posibilidad de octubre como mes de apertura, pero «la burocracia no piensa en el próximo mes», destaca. Montse parece hablar por las dos cuando afirma que tenemos «muchas ganas de comenzar y abrir las puertas».
Una última inspección de la calidad de las instalaciones será imprescindible para que las siete personas que ya están anotadas se instalen en sus nuevas habitaciones. Además, tendrán que entregar un certificado de fin de obra al Ayuntamiento de A Fonsagrada.
Apoyo«Mi familia me animó con nuestro proyecto», destaca Concepción, quien también añade que al «principio tenían miedo, ya que el contexto de crisis no da mucha seguridad a las altas inversiones».
Montse se encontró con mayores «reticencias de mi novio, por miedo al fracaso, y en mi familia también hubo los típicos temores que suscita iniciar un negocio hoy en día».
Los hijos de Concepción, de 12 y 9 años, también le dieron fuerzas. «Mi marido no trabaja por un accidente, por lo que puede quedar con los niños». Antes era bastante complicado trabajar, ya que los niños eran pequeños y tenía que buscar una persona, pero tuve suerte de tener a mi madre para ayudarme», recuerda.

martes, 20 de octubre de 2009

La despoblación ha triplicado en dos décadas el número de municipios gallegos con menos de 2.000 habitantes

01/06/2009 - Xema Aguiar. AGN
El mapa municipal de Galicia es cada vez más minifundista. Si no en lo que respecta al territorio, sí en la población, porque muchos concellos llevan años perdiendo vecinos y se han situado ya en un nivel que les complica enormemente la prestación de servicios y las finanzas. Seis de cada diez concellos gallegos no llegan a los 5.000 habitantes, y, de ellos, casi la mitad están por debajo de los 2.000.

Información relacionada
Román Rodríguez: ''É necesaria unha reforma; hai que pactar o método''
Galicia no reduce el número de concellos desde hace 42 años


Esta última lista es precisamente la que más crece, ya que en dos décadas se ha triplicado. Según los datos del Instituto Nacional de Estadística, en 1988 había 28 municipios por debajo de ese umbral y el año pasado eran ya 93 de los 315 existentes.El éxodo de las zonas rurales a las urbanas y el envejecimiento de la población de las primeras explican el fenómeno, imparable desde hace décadas. Y es que si al inicio de los 60 había sólo 17 concellos con menos de 2.000 habitantes y a principios de los 80 llegaban a 30, en 2001 eran ya 75 y el año pasado 93, concentrando apenas un 4,6% de la población de toda Galicia.Un mapa heterogéneoLa situación no es ni mucho menos homogénea en la comunidad, en cuyo mapa poblacional hay una clara línea que separa las provincias occidentales de las orientales. Éstas tienen la mitad de los ayuntamientos de Galicia pero sólo un 25% de sus habitantes, y, con estos ingredientes, concentran un 85% de los concellos con menos de 2.000 vecinos.La fragmentación municipal es especialmente acusada en Ourense, con 58 de sus 92 concellos por debajo de ese umbral. No lo alcanzan 21 en Lugo, que tiene menos ayuntamientos -además de contar con litoral, habitualmente más poblado que el interior-, mientras que en A Coruña son 11 y en Pontevedra sólo 3. En todas las provincias son más que hace 20 años, pero el incremento también ha sido desigual. Si en las occidentales sólo se sumaron a la lista 8 concellos (6 de ellos coruñeses), en Lugo fueron 16 y en Ourense 41.Peculiaridades gallegasEl problema no es exclusivo de Galicia, ni mayor en esta comunidad que en otras de España, que suma 8.112 ayuntamientos, el 71% con menos de 2.000 vecinos. Pero la autonomía sí tiene una peculiaridad preocupante que se evidencia estudiando los concellos algo mayores, de 2.000 a 5.000 habitantes. Son un 33% de todos los gallegos -casi el triple que en el Estado- y concentran un 12,5% de la población, cuando España no llega al 7.El gran problema de este mapa reside en la anemia económica de los pequeños municipios, y en esto el panorama de Galicia es peor que el del conjunto de España. Y es que a la restricción en los ingresos que implica tener poca población -ésta determina la recaudación y los fondos a recibir de otras administraciones-, los gallegos suman limitaciones como su ''fuerte inhibición fiscal'', según señala el catedrático de Facenda Pública Xaquín Álvarez Corbacho.El presupuesto de los concellos gallegos está bastante por debajo del promedio español, también el de los que no llegan a 5.000 habitantes, con un 66% de la media estatal. Hasta lo supera Castilla y León, paradigma del inframunicipalismo, con 1.700 ayuntamientos con menos de 500 vecinos.
FONTE: GALLICIAE

Galicia tiene ya más de 1.200 aldeas abandonadas y 700 en las que vive sólo una persona

JULIO PÉREZ / VIGO No hace falta irse a las comarcas del interior, donde la geografía, el clima y el freno económico pueden ser un gran obstáculo para el crecimiento de la población. En casi cualquier concello gallego hay una aldea abandonada. Y la cosa va en aumento. Más de 1.200 núcleos de la comunidad se han quedado sin habitantes, según los últimos datos del Instituto Nacional de Estadística, con el padrón renovado a 1 de enero de 2007. Una fotografía preocupante de lo que está pasando en los pequeños pueblos. Hay otros 700 que corren peligro también de quedar vacíos en muy poco tiempo. Ahora tienen un único vecino. Son lugares, pequeños núcleos de parroquias, en los que se nota especialmente el tradicional problema del envejecimiento demográfico en Galicia, y en donde los ligeros incrementos de la población -algo más de 5.000 nuevos habitantes el último año, sobre todo, gracias al fenómeno de la inmigración- pasan totalmente desapercibidos. Ni siquiera el turismo rural los ha descubierto, aunque no es extraño ver por internet o en folletos de viajes recomendaciones para los ávidos de tranquilidad. Rías Baixas, por ejemplo, aconseja un paseo por la aldea de Grobas (Forcarei), donde se asienta un grupo de casas tradicionales de la zona aisladas y abandonadas, en plena Sierra del Candán. La inmensa mayoría de los núcleos deshabitados que se reparten por Galicia se concentran en las provincias de Lugo (527) y A Coruña (510). Sólo el concello coruñés de Ortigueira tiene casi un centenar de pequeños pueblos fantasma, y As Pontes, también en A Coruña, supera los 70. Ourol y Muras son los ayuntamientos con más lugares que se han quedado vacíos en el caso de Lugo. En Pontevedra, según el INE, hay 124 aldeas deshabitadas, principalmente, en A Estrada, As Neves, Pontevedra, Silleda y A Cañiza. En Ourense alcanzan las 118, diez en Castro Caldelas.

PUBLICADO EN FARO DE VIGO

As aldeas abandonadas ou a piques de selo son unha proposta alternativa para amantes da tranquilidade

Un dos problemas estruturais de Galicia é o avellentamento da súa poboación, o crecente déficit demográfico e un continuado éxodo da xente do rural cara a cidade. O despoboamento das zonas rurais é unha realidade que parece irreversible e, dándolle a volta ao problema, pode converterse nunha interesante e curiosa ruta turística: visitar esas aldeas perdidas e condenadas ao esquecemento.
A Sociedade de Desenvolvemento Comarcal de Galicia ten en marcha un proxecto para determinar cantas aldeas están abandonadas, semiabandonadas ou están en proceso de ser despoboadas para deseñar políticas que fagan mudar esa tendencia. Moitas delas teñen en común ser aldeas situadas en lugares de difícil acceso e con malas vías de comunicación, pero todos eses atrancos son en moitas ocasións inversamente proporcionais á beleza dos seus encraves.Que é unha aldea abandonada?O proxecto de determinar cantas e onde están as aldeas abandonadas de Galicia comezou co anterior goberno na Sociedade de Desenvolvemento Comarcal. Daquela, segundo fonte desta entidade, fíxose unha relación de lugares abandonados en función dos datos que nos facilitaban os concellos, as fundacións comarcais e os propios censos. Toda esta información formou parte dunha base de datos que se rematou no 2003. Co cambio de goberno o proxecto entrou nun proceso de redefinición que pretende agora determinar que se entende por aldea abandonada, semiabandonada e comprobar eses datos a partir do censo catastral. Uns resultados que servirán para impulsar políticas de restauración e de rehabilitación para darlle habitabilidade ao rural.Algunhas medidas que xa se adoptaron consistiron e fomentar novas vivendas para familias co menor poder adquisitivo e fixar poboación en núcleos rurais en estado de abandono ou de semiabandono. As axudas pretenden cubrir ata o 30% do investimento que fagan promotores privados ou cooperativas vivendas co finde mercar e rehabilitar estes lugares, cun máximo de 20.000 euros. As vivendas recuperadas deben ir a familias cuns ingresos inferiores a 5’5 veces o salario mínimo e que non dispoñan doutra vivenda.ONDE IRUn exemplo de aldea recuperada: FontaoFoi o lugar construído ao pé da mina de wolframio máis produtiva da zona do Deza, falamos do poboado mineiro de Fontao (Silleda). Creado nos anos corenta foi unha zona de grande esplendor que chegou a contar con varios cines e locais de lecer no que os mineiro podían gastar o que gañaban. O poboado industrial foi rehabilitado no 2003 mantendo a súa estrutura orixinal e está moi próximo ás minas que, aínda que están pechadas, pasear polo seu contorno resulta unha viaxe sorprendente.Descubre esta ruta a través de TurgaliciaOs AncaresAs complicadas comunicacións e ser unha zona de difícil acceso converten a montaña lucense de Os Ancares como un lugar propicio para o continuado esmorecemento das aldeas só aplacado polo crecente gusto polo turismo rural. Nos Ancares hai varios lugares practicamente deshabitados, pero de entre todos eles destacamos “Vilar Maior”, unha xoia soterrada agochada entre as montañas.Consulta unha proposta no web de TurgaliciaNo interior: de Zobra a Grobas Preto do Mosterio de Acibeiro, en plena Galicia profunda, hai un núcleo rural que non está deshabitado de todo, pero que resulta un espectáculo visual para quen fuxa dun contorno urbanizado. Trátase das parroquias de Zobra e Lebozán en Lalín que ofrece unha paisaxe única e relaxante para quen queira dar un salto atrás no tempo. Preto delas, pero xa no concello de Forcarei, está Grobas, para os aventureiros máis intrépidos porque as cinco casas que quedaban xa non existen e xa case non hai estrada que leve a este núcleo, situado na gorxa do río do mesmo nome, un afluente do Deza.Máis información desta zona neste documento atopado no web das Rías BaixasDe paseo pola Ribeira SacraSegundo a Dirección Xeral de Planificación e Desenvolvemento Rural, Carballedo, Pantón, A Pobra, Quiroga, Ribas do Sil, Sober e Taboada reúnen 46 núcleos de poboación deshabitados. Resulta outra zona interesante para visitar e perderse polos numerosos camiños e estradas pero, sobre todo, non deixar de visitar A Míllara, un dos lugares máis suxestivos do Miño ao seu paso por Pantón, que revive da man dun grupo de amigos de A Coruña que compraron o lugar enteiro.Visita a zona nesta ruta proposta por TurgaliciaUn exemplo na costa da morteO lugar de O Couto, na parroquia de San Pedro de Cospindo en Ponteceso, non está abandonada nin deshabitada pero, como tantas aldeas de Galicia, está avellentada e corre o perigo de esmorecer para sempre. Ten unha serie de casas singulares dentro do seu núcleo, entre as que está a reitoral, que corren o perigo de caer. Por iso, a Asociación Cultural O Couto propuxo un proxecto de recuperación que non se materializou como tan pero, a base de iniciativas públicas e privadas van facendo actuación concretas. Visita a zona nesta ruta proposta por

AGARIMOS.

Un grupo de rapaces da nosa parroquia: Daniel do Soldado, Mirin do Xastre e Luis Daquelcabo decidiron organizar a festa da parroquia despois de vinte anos os días 7 e 8 de agosto. Quixera plasmar aquí a miña felicitación persoal a estes tres emprededores sociais.
O éxito obtido foi grande, non só pola grande cantidade de xente que acudiu de todos os lugares a cita, senón pola recuperación dunha cita histórica que é importante que se volva a repetir.
Meus queridos amigos, xa sabedes ánimo e a repetir
E as miñas veciñas e veciños que se sumen a obra e non poñan chotas
Unha apreta

SEGUIMOS EIQUI

Por problemas persoais non puiden escribir desde maio (non tiven tempo, nin gañas), pero xa estou de novo. Pido perdón a grande cantidade de lectores do blog. Cada vez somos máis, agradezo persoalmente a colaboración de todos os que dun xeito ou outro puñeron o seu graiño de area.
Un saúdo
EMPEZAMOS DE NOVO

martes, 26 de mayo de 2009

DOMINGO FONTAN O PRIMEIRO XEOGRAFO


Domingo Fontán, o humanista esquecido
11.03.2007 Nado no concello de Portas, en 1788, Domingo Fontán foi un dos maiores ilustrados do seu tempo. Fiel ás ideas de progreso e coñecemento que imperaban no século XIX, estudou todas as materias que lle caían nas mans e ensinou parte delas na Universidade de Santiago. Foi astrónomo, político, enxeñeiro e empresario, pero, sen dúbida, o seu nome debe quedar na memoria por ser o autor do primeiro mapa topográfico e científico de Galicia, un traballo no que investiu dezasete anos da súa vida. probablemente, non estea na cabeza de ningún estudante de bacharelato. Pero debería, pois este pontevedrés foi o autor do primeiro mapa feito en España con métodos científicos e medicións matemáticas. Trátase da chamada Carta Xeométrica de Galicia, publicada en 1834 co apoio da raíña rexente, María Cristina de Borbón-Dúas Sicilias, un mapa de escala 1:100.000 no que Fontán comezara a traballar en 1817.
Ata 1835 non se crearía unha organización cartográfica a nivel español, coa Escola de Enxeñeiros Xeógrafos. Ainda así, non se fixo un mapa topografico de calidade do territorio de España ata 1875. Fontán é, polo tanto, un pioneiro para os seus contemporáneos, que soubo aproveitar os avances científicos provintes, sobre todo, de Francia.
Para cartografar Galicia, Fontán estableceu unha rede xeodésica, establecendo puntos de medición e realizando neles todo tipo de cálculos astronómicos, empregando instrumentos cedidos pola Universidade de Santiago. Tomou como punto cero a torre da Berenguela, na catedral compostelá.
Na súa Carta, Fontán fixo unha localización das 4.000 igrexas das parroquias galegas e de todos os accidentes xeográficos importantes. Acadou un nivel de detalle que non foi superado ata a aparición da cartografía por satélite.
A pesar do seu mérito, a bibliografía sobre Domingo Fontán é moi escasa, en especial como cartógrafo. Non hai ningún estudo a fondo sobre o autor nin sobre a transcendencia do traballo que fixo para crear a Carta Xeométrica. E, con igual inxustiza, outros aspectos da figura deste ilustrado permanecen tamén no esquecemento.
Intento dende Portas de rescatar a súa memoria
Non obstante, se nalgún lugar de Galicia se mantén a lembranza de Domingo Fontán é na súa vila natal, Portas, un pequeno concello de Pontevedra, onde existe dende hai anos unha asociación cultural que leva o nome deste humanista e celebra todos os anos o aniversario do seu nacemento. Grazas a eles editáronse as poucas biografías que existen sobre Fontán e estase agora a construír na vila un Centro Cultural que tamén homenaxea ó primeiro cartógrafo galego.
Un dos membros da asociación, Braulio Mondragón, sinala a inxustiza que supón que unha figura como a de Domingo Fontán fique no esquecemento. "O noso país ten un suspenso en Xeografía e Historia", afirma, "moitos galeguistas importantes, como Castelao ou Otero Pedraio expresaron a súa admiración por Fontán, pero agora nin sequera se estuda nos institutos".Non obstante, talvez o maior admirador de Fontán no século XX foi o escritor Álvaro Cunqueiro, quen
chegou a posuír un orixinal da Carta Xeométrica de Galicia, que aínda se conserva entre as súas posesións. O propio Cunqueiro relatou nun artigo de El Progreso de Lugo, publicado en 1957, a impresión que lle producíu a obra de Fontán: "Ben, a cuosa foi que un día, nos corredores do Instituto de Lugo, (...) atopeime co mapa de Galicia de don Domingo Fontán. Foi o meu gran encontro co meu país galego: alí estaba a miña terra, a terra da miña vocación e dos meus días, a terra temporal e a eterna, a terra que a miña lingua -a terra do meu escuro acento labrego- precisaba para soñar".
Mestre, astrónomo, enxeñeiro e político
Domingo Fontán pasou boa parte da súa vida vencellado á Universidade de Santiago de Compostela, onde estudiou Filosofía, Teoloxía, Astronomía, Ciencias Exactas e Leis. En 1811 comezou a súa carreira de profesor como substituto do catedrático de Retórica e Durante o curso 1813-14 substituíu ó titular da cátedra de Lóxica e Metafísica.
Busto de Fontán, na súa vila natal de Portas, en PontevedraFOTO: LECERDurante a Guerra da Independencia Española, Domingo Fontán, como moitos ilustrados, púxose do lado dos liberais e dos defensores da Constitución de Cádiz de 1812, mais pola súa condición de mestre universitario non participou nos combates contra as tropas napoleónicas. A súa ideoloxía costoulle un xuizo cando, en maio de 1814, Fernando VII restaurou o absolutismo, aínda que os seus apoios académicos permitíronlle saír indemne. Posteriormente, ocupou outras dúas cátedras, a de Matemáticas Sublimes, cuxa titularidade gañaría en 1820, e a de Física Experimental, entre 1818 e 1819.
Mentres España estaba enzarzada da I Guerra Carlista (1833-1840), Fontán rematou a súa Carta Xeométrica, en 1834, e obtivo por ela o favor da Raíña Rexente, María Cristina. A pericia que o ilustrado galego demostrara nas súas medicións tomando como referencia as estrelas servíulle para ser nomeado director do Observatorio Astronómico de Madrid en 1835.
Fontan instalouse na Villa e Corte e, en 1837, foi escollido deputado pola provincia de pontevedra, cando a Raíña aceptou instituír unha Monarquía Constucional baseada na Carta Magna de 1812. Sempre defensor de Galicia . Fontán fixo súa a causa da abolición dos foros e dos caciques. Ocupo un escano no Congreso ata 1843,no que se retirou da vida política tras a caída en desgraza do seu maior inimigo, o xeneral Espartero.
Nese momento da súa vida regresou a Galicia, onde aínda faría máis cousas para ser lembrado. Instalou a primeira fábrica de papel do país, en Lousame, e en 1958 deseñaría o proxecto par aa primeira liña férra de Galicia, a unión entre Santiago e Carril, que sería aprobado polas cortes en 1861, tal cal. Non foi inaugurado ata 10 anos despois, e Fontán xa non chegaría a velo, pois finara dunha cistitis no ano 1866, en Cuntis
BIOGRAFÍA1788 Domingo Fontán Rodríguez, fillo de Rosendo Fontán e de Sebastiana Rodríguez, nace no concello de Portas, en Pontevedra.1800 Inicia os estudos de Filosofía na Universidade de Santiago de Compostela. O longo dos anos tamén se matriculará en Leis e Canónes, Ciencias Exactas e Teoloxía.1808 Apoia o levantamento contra os franceses na Guerra da Independencia, pero líbrase do reclutamento pola súa condición de universitario 1817 Comeza os traballos de medición para realizar a Carta Xeométrica de Galicia.1820 Recibe a cátedra de Matemáticas Sublimes tras aprobar un concurso-oposición durante o trienio liberal.1823 A restauración absolutista de Fernando VII retíralle a cátedra por ter apoiado os movementos liberais. Casa con Manuela de la Riva.1826 Gaña o favor do Rei e élle restablecida a cátedra. Recibe o encargo de estudar a división de Galicia en Partidos Xudiciais e Municipios.1830 Obtén o apoio oficial para redactar a Carta Xeométrica de Galicia. Queda exento de impartir clase.1834 Remata os traballos da Carta e preséntalla oficialmente á Raíña Gobernadora, María Cristina, que dá orde de imprimila.1835 É nomeado director do Observatorio Astronómico de Madrid e Director da Escola Especial de Enxeñeiros Xeógrafos.1837 Deputado por Pontevedra nas Cortes de Madrid.1841 Perde os seus privilexios e a Dirección do Observatorio por ter apoiado un pronunciamento contra Espartero. 1843 Abandona o seu escano de diputado tras a caída en desgraza de Espartero e o nomeamento de Narváez como rexente. Regresa a Galicia.1858 Participa na Comisión para a Vía Férrea Santiago-Carril, a primeira que se construíu en Galicia.1866 Falece en Santa María dos Baños de Cuntis.